Hesaplama Metodolojisi

KazaRehber, trafik kazası sonrası talep edilebilecek tazminat kalemlerini Karayolları Trafik Kanunu (KTK), Trafik Sigortası Genel Şartları (Ek-1, Ek-2, Ek-3) ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümlerine dayanarak hesaplar. Bu bölüm, her kalemin dayandığı formülü, girdilerini ve sınırlamalarını belgeler.

Ortak çıktı formatı

Her hesaplama modülü aynı temel şekli döner (src/hesaplamalar/tipler.ts):

interface HesapSonucu {
  toplam: number;
  kalemler: Array<{ ad: string; tutar: number; aciklama?: string }>;
  uyari?: string;
}

API yanıtına route katmanı ayrıca parametre_versiyonu ekler (aşağıya bakın). Tüm parasal tutarlar yuvarla() ile en yakın tam sayıya yuvarlanır (Math.round) — kuruş tutulmaz.

İki modül bu şekli genişletir/değiştirir:

• Maluliyet — TL değil, oran (%) döner; ayrıca yogunluk ve etiket alanları vardır.
• Kusur Oranı — parasal kalem üretmez; kusurMin/kusurMax/ortaNokta + etiket döner ve diğer kalemlerin kusur_orani girdisini besler.

Parametreler DB'den gelir

Formüllerdeki tüm sabitler ve katsayı tabloları (barem sınırları, çarpanlar, yüzdeler) kod içine gömülü DEĞİLDİR — hesaplama_parametreleri tablosunda saklanır ve parametre_versiyonu alanıyla sürümlenir. Hesaplama modüllerinin kendisi saf fonksiyondur: girdi + parametre nesnesi alır, DB'ye dokunmaz. Parametreleri route katmanı okur (parametreler.ts → parametreleriGetir) ve fonksiyona geçirir. Bu sayede mevzuat/tarife değişikliklerinde kod değil yalnızca DB satırı güncellenir.

Asgari ücret, dönemler halinde (donemBaslangic tarihli) tutulur — her dönem için agiDahilNet (AGİ dahil net), agiHaricNet (AGİ hariç net) ve brut değerleri ayrı ayrı saklanır. Hesap tarihine veya kaza tarihine göre ilgili dönem seçilir (guncelAsgariUcret / modül içi donemBul).

Kusur indirimi mantığı

Kalemlerin çoğunda kusur indirimi şu şekilde uygulanır:

kusurIndirimi = yuvarla(brutTutar × kusurOrani / 100)
toplam = max(0, brutTutar − kusurIndirimi)

Ancak "kusurOrani" her kalemde aynı tarafın kusuru DEĞİLDİR — dikkat edilmesi gereken istisnalar:

Aktüeryal temel: TRH-2010

Kalıcı iş gücü kaybı, destekten yoksun kalma ve tedavi-bakım (bakıcı gideri) kalemleri TRH-2010 yaşam tablosuna (Ek-7, %1,65 iskonto oranı tabloya gömülü) dayanır. Bu tablo komütasyon değerleri (Dx, Nx) üzerinden tam hayat ve dönemsel anüiteler üretir. Ayrıntı için Aktüeryal Temel sayfasına bakın.

Hesaplama kalemleri

1. Değer Kaybı — Ek-1
2. Kazanç Kaybı (Geçici İş Göremezlik) — Ek-2 M.1/2
3. Kalıcı İş Gücü Kaybı (Sürekli Sakatlık) — Ek-2
4. Destekten Yoksun Kalma — Ek-3
5. Tedavi ve Bakım Gideri — Ek-2 M.8
6. Maluliyet (Balthazard) — oran (%) üretir
7. Kusur Oranı — KTK 84, aralık üretir
8. Araç Mahrumiyeti — TBK 50-52
9. Manevi Tazminat — TBK 56
10. Aktüeryal Temel (TRH-2010) — ortak anüite altyapısı

Kaynak: backend/api/src/hesaplamalar/tipler.ts, backend/api/src/hesaplamalar/parametreler.ts