TRH-2010 Hayat Tabloları
TRH-2010 hayat tablolarının aktüeryal hesaplamalardaki rolü — iskonto oranı, komütasyon, anüite.
İçindekiler
TRH-2010 (Türkiye Hayat Tablosu 2010), trafik kazası tazminatı hesaplamalarında kullanılan istatistiki ölüm/yaşam olasılıkları tablosudur. Trafik Sigortası Genel Şartları'nın Ek-7'sinde, 2918 sayılı KTK m. 90 uyarınca resmi hesaplama tablosu olarak benimsenmiştir.
"Ek-2 ve Ek-3 uyarınca yapılan tazminat hesaplamalarında, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 90 ıncı maddesi uyarınca aşağıdaki tablolar esas alınır." — Ek-7
Kullanıldığı sayfa: /hesaplama/aktuerya — KazaRehber kod tabanında
aktuerya.ts bu tablonun komütasyon yardımcı fonksiyonlarını barındırır.
Tablo neyi ifade eder
TRH-2010, her yaş (x) için şu değerleri içerir:
| Sütun | Anlamı |
|---|---|
| qx | x yaşındaki bir kişinin bir yıl içinde ölme olasılığı |
| px | x yaşındaki bir kişinin bir yıl daha yaşama olasılığı (1-qx) |
| lx | x yaşına ulaşan kişi sayısı (kohort, 100.000 üzerinden) |
| dx | x yaşında ölen kişi sayısı |
| ex | x yaşındaki bir kişinin beklenen kalan yaşam süresi |
| Dx | komütasyon değeri — iskontolanmış yaşayan sayısı (aktüeryal iskonto ile ağırlıklandırılmış lx) |
| Nx | Dx değerlerinin x yaşından itibaren toplamı — anüite hesaplarının temeli |
Genel Şartlar ayrı erkek ve kadın tabloları sunar; hesaplama mağdurun/destek şahsının cinsiyetine göre ilgili tabloyu kullanır.
%1,65 iskonto oranı
Ek-2 Madde 4 ve Ek-3 Madde 4, hesaplamalarda esas alınacak iskonto oranını %1,65 olarak sabitler. Bu oran, gelecekteki ödemelerin bugünkü değere indirgenmesinde (iskonto edilmesinde) kullanılır ve doğrudan TRH-2010 tablosundaki Dx/Nx sütunlarına gömülüdür — yani KazaRehber ayrıca bir iskonto formülü uygulamaz, tablodaki Dx/Nx değerlerini kullanır.
Komütasyon (Dx, Nx) ve anüite
Aktüeryal hesaplarda doğrudan olasılık yerine komütasyon fonksiyonları kullanılır, çünkü bunlar iskonto ve hayatta kalma olasılığını tek bir sayıda birleştirir:
-
Dx = iskontolanmış hayatta kalan sayısı: gelecekteki tek bir yıl için "bu yıl kaç para birimi bugünden ayrılmalı" sorusuna karşılık gelir.
-
Nx = Dx değerlerinin x'ten sonsuza (veya belirli bir üst sınıra) toplamı — "Dönem Başı Ödemeli Tam Hayat Anüitesi" (äx) hesabının paydası/payı olarak kullanılır:
äx ≈ Nx / Dx
Bu değer, x yaşındaki bir kişiye ömür boyu (veya belirli bir süre, äx:n durumunda) dönem başında ödenecek 1 birimlik yıllık ödemenin bugünkü değerini temsil eder.
Hangi kalemlerde kullanılır
- Kalıcı iş gücü kaybı (sürekli sakatlık) — /hesaplama/kalici-is-gucu-kaybi: işleyecek dönem geliri, mağdurun hesap tarihindeki yaşına (x) göre äx ile hesaplanır (Ek-2 Madde 7/2).
- Sürekli bakıcı gideri — /hesaplama/tedavi-ve-bakim: %50 veya %100 oranında äx ile hesaplanır (Ek-2 Madde 8).
- Destekten yoksun kalma tazminatı — /hesaplama/destekten-yoksun-kalma: işleyecek dönem, destekten yoksun kalanın yaşına (x) ve beklenen yaşam süresi veya desteklik süresine (n) göre "Dönem Başı Ödemeli Dönemsel Hayat Anüitesi" (äx:n) ile hesaplanır (Ek-3 Madde 8).
Ortak aktüeryal altyapı için bkz. /hesaplama/aktuerya.